Hà Nội từng bước áp dụng mô hình “thành phố bọt biển” để chống ngập

Hà Nội đang nghiên cứu và từng bước đưa mô hình “thành phố bọt biển” (Sponge City) vào các giải pháp chống ngập đô thị, với định hướng chuyển từ tư duy chủ yếu là “thoát nước thật nhanh” sang giữ nước, thấm nước, điều tiết và tái sử dụng nước mưa.

Đây được xem là một hướng tiếp cận mới trong chiến lược xử lý ngập úng giai đoạn 2026-2030, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và các trận mưa cực đoan ngày càng gây áp lực lên hệ thống thoát nước của Thủ đô.

“Thành phố bọt biển” hoạt động như thế nào?

Khác với mô hình thoát nước truyền thống, trong đó nước mưa chủ yếu được thu gom và đưa ra khỏi đô thị thông qua hệ thống cống, mô hình Sponge City coi chính đô thị là một hệ thống có khả năng hấp thụ và lưu trữ nước.

Khi có mưa lớn, nước được giữ lại tại nhiều khu vực khác nhau, sau đó thấm dần xuống đất hoặc được điều tiết để giảm áp lực lên hệ thống cống và trạm bơm.

Các giải pháp có thể bao gồm hồ điều hòa, bề mặt thấm nước, vườn mưa, bể chứa nước mưa, mái xanh, dải cây xanh có khả năng lọc nước và các khu vực trữ nước tạm thời.

Theo Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030, thành phố đang nghiên cứu kết hợp giữa hạ tầng “xám” như cống, hồ điều hòa, trạm bơm với hạ tầng “xanh” như mái xanh, vật liệu thấm nước, vườn mưa và các khu vực có khả năng lưu giữ nước.

Từ “thoát nước nhanh” sang “giữ nước và làm chậm dòng chảy”

Một trong những thay đổi quan trọng của mô hình này là không tìm cách đưa toàn bộ nước mưa ra khỏi đô thị trong thời gian ngắn nhất.

Thay vào đó, thành phố sẽ tăng khả năng giữ nước tại chỗ, giảm tốc độ dòng chảy và cho phép nước thấm dần vào đất.

Chẳng hạn, tại các khu đô thị mới có thể sử dụng gạch lát hoặc bê tông có khả năng thấm nước thay cho những bề mặt hoàn toàn kín. Vườn mưa, bãi thấm, bể chứa nước mưa và các dải cây xanh cũng có thể được bố trí tại công viên, khu dân cư, bãi đỗ xe hoặc dọc các tuyến đường.

Nước sau khi được giữ lại và xử lý có thể tiếp tục được sử dụng cho một số mục đích như tưới cây hoặc vệ sinh đô thị.

Theo Sở Xây dựng Hà Nội, đây là hướng tiếp cận nhằm hạn chế tình trạng toàn bộ lượng nước mưa cùng lúc dồn xuống hệ thống cống, đặc biệt trong những trận mưa lớn.

Mô tả hoạt động của “thành phố bọt biển”

Vì sao Hà Nội cần mô hình này?

Hệ thống thoát nước của Hà Nội hiện vẫn chưa được đầu tư đồng bộ theo quy hoạch. Theo thông tin từ thành phố, trong 4 lưu vực thoát nước chính, chỉ lưu vực sông Tô Lịch có hệ thống tương đối hoàn chỉnh; hệ thống hồ điều hòa mới đạt chưa đến 20% so với quy hoạch và công suất các trạm bơm đầu mối cũng mới đạt khoảng 20% quy hoạch.

Trong khi đó, quá trình đô thị hóa làm gia tăng diện tích bê tông hóa, khiến khả năng thấm nước tự nhiên của mặt đất giảm xuống. Khi xuất hiện những trận mưa lớn trong thời gian ngắn, lượng nước tập trung nhanh có thể vượt khả năng tiếp nhận của hệ thống thoát nước.

Vì vậy, việc bổ sung khả năng “thấm - giữ - điều tiết” nước ngay tại đô thị được xem là một giải pháp hỗ trợ quan trọng, thay vì chỉ tiếp tục mở rộng hệ thống cống và tăng công suất bơm.

Người dân dắt phương tiện lội qua "biển nước" trên đường Nguyễn Tuân (P.Thanh Xuân, Hà Nội) để về nhà hồi tháng 9.2025

Mô hình đã được áp dụng ở nhiều thành phố trên thế giới

Khái niệm Sponge City được Trung Quốc thúc đẩy mạnh từ năm 2015, với chương trình thí điểm tại nhiều thành phố như Bắc Kinh, Thượng Hải và Vũ Hán. Các giải pháp tập trung vào việc kết hợp hạ tầng xanh với hệ thống thoát nước truyền thống nhằm giảm ngập, lọc nước mưa và tăng khả năng lưu trữ nước.

Điểm đáng chú ý là mô hình này không nhằm thay thế hoàn toàn hệ thống cống, trạm bơm hay các công trình thoát nước truyền thống. Thay vào đó, hạ tầng xanh và hạ tầng xám được kết hợp thành một hệ thống thống nhất, giúp giảm tải cho nhau khi xảy ra mưa lớn.

Nguồn tham khảo: VnExpress; Báo Thanh Niên; Dân trí.

Hải